و ساير شارحين نيز از او پيروى نموده‌اند . مؤلف : ولى اين تفسير خلاف ظاهر است . حرمت مسلمان و فضّل حرمة المسلم على الحرم كلّها ؛ احترام مسلمان را بر همهء حرمت‌ها برترى داده است . « حد » آورده : لفظ روايت نبوى اين‌چنين است : « حرمة المسلم فوق كلّ حرمة ، دمه و عرضه و ماله ؛ « 1 » احترام مسلمان بالاتر از هرحرمتى است ، خون او و آبرو و مالش . » سخنرانى رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله در حجة الوداع مؤلف : ابن سعد در طبقات « 2 » از نبيط بن شريح اشجعى نقل كرده كه گويد : در حجة الوداع رديف پدرم سوار بر شتر بودم كه ديدم رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله براى مردم سخنرانى نمود . من بر پشت شتر به‌پاخاسته ، بر شانه‌هاى پدرم بالا رفته سخنان آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله را گوش دادم . از آن بزرگوار شنيدم كه به مردم مىفرمود : حرمت كدام روز از تمام روزها بيشتر است ؟ گفتند : امروز . فرمود : حرمت كدام ماه ؟ گفتند : اين ماه . فرمود : حرمت كدام شهر ؟ گفتند : اين شهر ، پس فرمود : همانا خون‌ها و مال‌هايتان بر شما حرام است همانند حرمت اين روز در اين ماه در اين شهر آيا ابلاغ كردم ؟ گفتند : خدايا ! بله . فرمود : خدايا ! گواه باش خدايا ! گواه باش ، خدايا ! گواه باش . روايت ديگرى به همين مضمون نقل كرده و در ابتداى آن آورده كه آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله در روز عيد قربان بين جمرات ايستاده و . . . ، و در آخر آن آمده : آن‌گاه با مردم وداع نمود ، پس مردم گفتند : اين حجة الوداع است . و نيز خبر ديگرى نقل كرده و در آخر آن اضافه شده كه به مردم فرمود : « ألا لا ترجعنّ

--> ( 1 ) . شرح ابن ابى الحديد ، ج 9 ، ص 289 . ( 2 ) . همان ، ج 2 ، ص 184 .